Image Alt

พม่า

มหาวิหารอนันดา จากถ้ำนันทมูลสู่เพชรน้ำเอกแห่งสถาปัตยกรรมพุกาม

มหาวิหารที่ถือว่าสวยที่สุดในพุกาม (สร้างในสมัยพระเจ้ากยัญสิทธาพระราชารัชกาลที่ 3) เมื่อปีพุทธศักราช 1634
สถาปัตยกรรมประกอบด้วยห้องผังสี่เหลี่ยมจัตุรัส กว้างยาวด้านละ 66 เมตร มีมุขขนาดใหญ่ยื่นออกทั้ง 4 ทิศ ทำให้ผังเป็นรูปกากบาทขนาดใหญ่ มีห้องทึบตรงกลางเพื่อรองรับน้ำหนักยอดศีขรด้านบน ซึ่งมีรูปแบบคล้ายคลึงกับอิทธิพลศิลปะปาละในอินเดีย และในไทยก็มีวัดพระเมรุ จังหวัดนครปฐมที่มีผังเช่นนี้  ซึ่งทางนักประวัติศาสตร์ไม่ทราบว่าวิหารนี้เอาแบบมาจากอิทธิพลปาละหรือวัดพระเมรุของไทย เพราะวัดพระเมรุของไทยสร้างตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 13 เก่าแก่กว่ามหาวิหารอนันดา 300 กว่าปี แต่ถ้าเล่าขานประวัติก็ว่ากันว่าพระภิกษุชาวอินเดีย 8 รูปที่ลี้ภัยมาจากปัญหาวุ่นวายในอินเดีย ได้พรรณนาถึงถ้ำนันทมูลเชิงเขาหิมาลัยว่ามีความสวยงาม พระเจ้ากยัญสิทธาจึงให้พระภิกษุอินเดียเหล่านั้นร่างภาพพระวิหารถวายจึงเป็นเหตุแห่งการก่อสร้างพระมหาวิหารหลังนี้ขึ้นเมื่อเข้าไปในพระเจดีย์ จะเห็นว่าผนังทางเดินรอบวิหารทำเป็นช่องแถว 2 ชั้นประดิษฐานพระพุทธรูปสำแดงมุทรา ( ปางมือต่างๆ) ขนาด 50 เซนติเมตร จำนวน 1,800 องค์ และวิหารมุขทั้ง 4 ทิศ จะมีพระพุทธรูปประจำทิศละ 1 องค์

ด้านทิศเหนือ สันนิษฐานว่าเป็นพระกกุสันโธพุทธเจ้า เป็น 1 ใน 2 ประติมากรรมศิลปะพุกามที่เหลืออยู่ แต่มีการบูรณะเสริมกรอบหน้าตาตามศิลปะคองบองเพิ่มเติมมาทีหลัง
ด้านทิศตะวันออก สันนิษฐานว่าเป็นพระโกนาคมพุทธเจ้าองค์เดิมประสบเหตุไฟไหม้ไม่เหลือซาก จึงได้บูรณะขึ้นใหม่ทั้งองค์ในสมัยพระเจ้ามินดง เป็นประติมากรรมศิลปะคองบอง สังเกตจากริ้วจีวรที่มีความเป็นธรรมชาติมากขึ้น
ด้านทิศใต้ สันนิษฐานว่าเป็นพระกัสสปะพุทธเจ้า เป็นพระพุทธรูปศิลปะพุกามดั้งเดิมโดยสมบูรณ์ไม่ผ่านการดัดแปลง และถือว่าเป็นจุดที่ผู้คนสนใจมากที่สุด ถ้าสังเกตดีๆจะเห็นนักท่องเที่ยวเดินหน้าเดินถอยหลังออกแปลกๆ เนื่องจากพระพุทธรูปองค์นี้จะแสดงสีหน้าแตกต่างกันออกไปตามระยะใกล้ไกล ซึ่งมีทั้งหน้ายิ้มหน้าวางเฉยและหน้าบูดบึ้ง ซึ่งถือเป็นอัจฉริยภาพของช่างโบราณที่สามารถสรรค์สร้างสภาวะนี้ให้เกิดขึ้นมาได้
ด้านทิศตะวันตก สันนิษฐานว่าเป็นพระโคดมพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าองค์ปัจจุบันที่เราท่านทั้งหลายรู้จักดี องค์เดิมถูกโจรทุบทำลายเพื่อประสงค์หาทองคำ จึงได้ถูกบูรณะขึ้นใหม่ในสมัยพระเจ้าสีป่อในรูปแบบสถาปัตยกรรมศิลปะคองบอง และจุดที่น่าสนใจอีกจุดหนึ่งคือที่ฐานของพระพุทธรูปมีรูปปั้นบุคคลประคองอัญชลีอยู่ 2 ข้าง คือ ด้านซ้ายมือของเราสันนิษฐานว่าเป็นพระชินอรหันต์ ด้านซ้ายมือสันนิษฐานว่าเป็นพระเจ้ากยัญสิทธา ผู้มีรับสั่งให้สร้างมหาวิหารอนันดานี้นี่เอง